Notes on Conscious Leadership #4
Waar bestemmingen elkaar ontmoeten
Hoe organisaties beginnen te veranderen wanneer het evenwichtspunt van de samenleving verschuift.
In de vorige drie essays beschreef ik hoe vier krachtenvelden in onze tijd tegelijk in beweging lijken te zijn. Wanneer zulke krachten verschuiven, zoeken systemen vanzelf naar een nieuw punt van evenwicht.
Dat nieuwe evenwichtspunt begint inmiddels op veel plekken zichtbaar te worden. Niet alleen in geopolitiek en economie, maar ook in de manier waarop organisaties functioneren.
Wanneer het evenwichtspunt verschuift, verandert namelijk niet alleen leiderschap. Ook de manier waarop mensen samenwerken begint zich aan te passen.
Veel mensen voelen dat organisaties vandaag op een bepaalde manier vastlopen. Tegelijkertijd is het vaak moeilijk om precies te zien hoe een nieuwe vorm eruit zou kunnen zien.
Om dat te begrijpen is het opnieuw behulpzaam om naar het beeld van een kompas te kijken.
Een kompasnaald draait altijd rond één scharnierpunt. Wanneer dat punt verschuift, verandert de richting waarin de naald wijst.
Maar wanneer meerdere kompassen zich in hetzelfde veld bevinden, gebeurt er nog iets anders: de verschillende richtingen beginnen zich op elkaar af te stemmen.
Zo kan er een nieuw veld van oriëntatie ontstaan.
Waar organisaties vandaag in vastlopen
Veel organisaties zijn in de afgelopen decennia steeds sterker georganiseerd rond twee van de vier krachtenvelden: de uitgaande kracht van expansie en de energetische kracht van digitalisering.
Groei werd een centraal doel.
Efficiëntie werd leidend.
Digitale systemen maakten het mogelijk om organisaties steeds verder te sturen en te controleren.
Deze ontwikkeling heeft enorme economische en technologische vooruitgang gebracht.
Maar tegelijkertijd raakten twee andere krachten steeds meer op de achtergrond: de aantrekkende kracht en de fysieke basis.
Wanneer deze krachten te lang verwaarloosd worden, ontstaat er een vorm van organiseren die sterk gericht is op controle en resultaat, maar waarin de menselijke component langzaam uitgeput raakt.
Veel mensen ervaren dit vandaag in hun werk.
Organisaties functioneren, maar ze voelen niet meer levend.
Een nieuw evenwicht in organisaties
Wanneer het evenwichtspunt van de samenleving verschuift naar bewuste individualiteit, verandert ook de dynamiek binnen organisaties.
De eenzijdige nadruk op expansie verliest langzaam zijn kracht. Technologie kan die beweging nog wel versterken, maar daarmee verdwijnt vaak ook een deel van de menselijke creativiteit en innovatie.
Wanneer de aantrekkende kracht en de fysieke basis opnieuw worden gewaardeerd, ontstaat er een ander soort balans.
De organisatie wordt weer een plek waar mensen zich werkelijk kunnen verbinden met wat zij doen.
Waar ruimte ontstaat voor intuïtie, voor creativiteit en voor het laten ontstaan van nieuwe ideeën.
Net zoals een kompasnaald zich vanzelf uitlijnt wanneer het veld stabiel wordt, kunnen ook mensen zich opnieuw oriënteren wanneer een organisatie in balans komt.
Mensen die bewuster handelen
In de afgelopen decennia hebben veel mensen gewerkt aan hun persoonlijke ontwikkeling.
Toch heeft die ontwikkeling lange tijd maar beperkt invloed gehad op de structuren waarin mensen werken. De kracht van bestaande systemen was eenvoudigweg te groot.
Maar de gebeurtenissen van deze tijd brengen daar verandering in.
Steeds meer mensen beginnen te voelen dat de systemen waarin zij functioneren niet langer aansluiten bij de manier waarop zij hun professionele leven willen vormgeven.
Wanneer mensen zich bewuster worden van hun eigen patronen en mogelijkheden, ontstaat er ruimte voor nieuwe keuzes.
Dingen die vroeger vast leken te zitten, kunnen dan beginnen te bewegen.
Wat lange tijd met moeite overeind werd gehouden, kan langzaam weer een zachte landing op de aarde maken.
Bestemming als organiserend principe
Wanneer individualiteit een grotere rol gaat spelen, verschuift ook de manier waarop mensen hun werk beleven.
De vraag naar persoonlijke richting wordt belangrijker.
Wat is mijn pad?
Waar wil mijn leven zich naartoe bewegen?
Tegelijkertijd bestaan er ook bestemmingen die voortkomen uit het functioneren van de samenleving zelf: voeding, onderwijs, gezondheid, transport, huisvesting.
Persoonlijke en collectieve bestemmingen zoeken elkaar van nature op.
Organisaties kunnen daardoor steeds meer de vorm aannemen van plekken waar mensen elkaar ontmoeten in hun bestemming.
Waar samenwerking niet alleen ontstaat uit noodzaak of hiërarchie, maar uit een gedeelde richting.
Van structuren naar velden
In de groepsgerichte vorm van organiseren waren duidelijke structuren noodzakelijk. Zij hielden het krachtenveld gericht op het belang van de groep.
Dat maakte snelle technologische en rationele ontwikkeling mogelijk.
Wanneer het evenwichtspunt verschuift, kan organiseren een andere vorm aannemen.
In plaats van starre structuren kunnen organisaties zich meer ontwikkelen als velden waarin beweging ontstaat.
Mensen dragen bij zolang hun bestemming verbonden is met het veld waarin zij werken.
Wanneer die verbinding verandert, ontstaat er vanzelf ruimte voor nieuwe beweging.
Organisaties worden daardoor minder rigide en meer levend.
Leiderschap in een nieuw veld
Leiderschap in zulke organisaties vraagt een andere vorm van bewustzijn.
Waar leiders vroeger vooral richting gaven aan structuren en systemen, vraagt deze nieuwe fase om leiderschap over het eigen innerlijke kompas.
Leiders moeten leren zien hoe hun eigen persoonlijkheid functioneert, waar hun bestemming ligt en hoe zij richting kunnen geven aan mensen die zich in een vergelijkbare beweging bevinden.
Dat vraagt meer bewustzijn dan in het oude groepsbewustzijn nodig was.
Maar het opent ook nieuwe mogelijkheden.
Wanneer leiders leren werken met velden van mensen die niet meer uitsluitend door hiërarchie worden verbonden, ontstaat een andere manier van organiseren.
Niet gebaseerd op controle en vaste structuren, maar op richting, intentie en gedeelde beweging.
Een nieuw veld van oriëntatie
De verschuivingen van onze tijd vragen om nieuwe manieren van kijken naar organisaties.
Voor sommigen voelt dat als een onzeker proces.
Voor anderen als een avontuur.
Maar wanneer we opnieuw naar het beeld van het kompas kijken, wordt iets duidelijk.
Wanneer meerdere kompassen zich in hetzelfde veld bevinden, beginnen hun naalden zich op elkaar af te stemmen.
Zo kan er een nieuw veld van oriëntatie ontstaan.
En juist daar — waar bestemmingen elkaar ontmoeten — beginnen organisaties een nieuwe vorm aan te nemen.
In de volgende essays in deze reeks Notes on Conscious Leadership zal ik verder verkennen welke nieuwe mogelijkheden zich in dit veld beginnen te openen.
Rien Hagenaars onderzoekt bewust leiderschap, systemische transformatie en de relatie tussen bewustzijn, organisaties en samenleving.